http://www.ksiegarnia.naszesudety.pl
Szanowni Państwo! Niniejsza strona to archiwum Serwisu NaszeSudety.pl... Po najnowsze informacje z Sudetów zapraszamy na www.naszesudety.pl
 
mapa serwisu  mapa serwisu
facebook

Polecamy
Losowy produkt
z BAZARU
Góry Izerskie 1:25 000

Artykuły

Petronimia Bażynowych Skał w Karkonoszach, cz. I

 

PETRONIMIA  BAŻYNOWYCH  SKAŁ  W  KARKONOSZACH.

Część pierwsza: Skały Nadolne


     Bażynowe Skały stanowią ciąg skalny wzdłuż powiersza Hutniczego Grzbietu, zaczynający się 575 m na NE od granicy państwa (słupek 37/11), skałką Bedlica (ok. 1195 m), a kończący na północy, za krawędzią Węglarskiego Ubocza – Poślednimi Skałami ( ok.1010 m). Odległość między tymi skałami w linii prostej wynosi 1540 m, a mierzona wzdłuż linii grzbietu jest ok. 100 m dłuższa.

     Pod adresem http://www.naszesudety.pl/?p=artykulyShow&iArtykul=4128  współautor niniejszego tekstu pisał w roku 2007, że: Nazwa skał pochodzi od krzewinki Bażyny czarnej /Empetrum nigrum, niem. schwarze Krähenbeere/ o zimozielonych liściach i czarnych jadalnych jagodach, rosnącej w górach na torfowiskach i mokradłach. A.Bańkowski podaje w swoim słowniku (ESPJ, 2000 r.), że bażynę wprowadził do języka polskiego jako nowotwór, M.Siennik w roku 1568, jako pochodną od bagna. Nazwa zaadaptowała się doskonale.

     Rozległy kompleks Bażynowych Skał dzieli się na trzy części: Skały Nadolne od krawędzi Węglarskiego Ubocza, aż do Rozdroża nad Dromaderem, Skały Pośrednie od rozdroża do Ścieżki nad Reglami, oraz Skały Nagórne na południe od ścieżki, aż po skałki: Wiszącą i Bedlicę. Powyżej tych ostatnich skałek jest jeszcze obszar rumowiska i gruzowiska granitowego nazwany Szade Krzyny. Nazwa Skały Nadolne pochodzi od położenia na dole w antonimii do położenia na górze. A.Bańkowski w swoim słowniku przywołuje przykład Nadolnika tj. sąsiedniego młynu położonego niżej od pierwszego, stąd też młynarz nadolny i nazwy miejscowe typu: Nadolnik.

     Skały Nagórne i Pośrednie, razem wzięte, Niemcy nazywali Die Ludersteine tzn. Padlinowe Skały lub Padliny (uniwerbizacja). Na niektórych mapach niemieckich zaliczano do nich również Dromadera. Dzisiaj na zdjęciach satelitarnych możemy potwierdzić, że była to nazwa motywowana topograficznie, bo skały wyglądają z góry jak tusze padłych zwierząt. Tylko trzy bażynowe grupy skalne posiadały nazwy niemieckie: Hängestein – Wisząca, Löwenstein – Lwy i Schlösschen – Pałacyk.

     Tadeusz Steć umieścił nazwę Bażynowe Skały w roku 1956 na swojej szlakówce zwanej steciówką. W Jego rozumieniu dotyczyła ona skał położonych najbliżej Ścieżki nad Reglami po jej północnej stronie: Maszkary, Rudnicy i Przepadlin. W roku 1965 podkreślał w swoim przewodniku: ...długi Hutniczy Grzbiet usiany na przestrzeni 1,5 km, 20 granitowymi skałkami; najbardziej znane są Bażynowe Skały (1160m) przy zielonym szlaku. A dwie strony dalej nie pozostawił żadnych wątpliwości, opisując jego przebieg: Szlak przecina drogę i ścieżkę (miejscami dość mokrą) po 12 min. wychodzi na Hutniczy Grzbiet, koło grupy Bażynowych Skał (1160m). Specjalnie podkreśliliśmy najistotniejsze słowo. Znakomity autor nie przewidział ani błyskotliwej kariery nazwy Bażynowe Skały, ani tego, że zostanie rozciągnięta na wszystkie skały usytuowane na powierszu Hutniczego Grzbietu, jak również i tego, że skał jest znacznie więcej niż dwadzieścia. Dokonało się to w drugiej połowie lat sześćdziesiątych XX w., a inspirującą rolę odegrało środowisko studenckie w którym królował wrocławski Akademicki Klub Turystyczny. To właśnie wtedy pojawiły się pierwsze autentycznie polskie nazwy tych skał: Maszkara, Rudnica i Dromader. Dalsze nazwy: Akademicka Ścieżka, Bażynowa Ścieżka, Akademickie Skałki, Zameczek i Nocny Kopczyk były już tylko kwestią czasu.

     Nasza inicjatywa polega na tym, aby całościowo nazwać kompleks Bażynowych Skał i określić topograficzne położenie skałek, czemu służą załączone mapki. W tym miejscu należałoby nieco napisać o genezie i morfologii skałek karkonoskich., ale obaj autorzy nie są geografami, czy geologami i nigdy nie zajmowali się geomorfologią. Dlatego odsyłamy do artykułu K.R.Mazurskiego, Skalne fantazje przyrody (Rocznik Jeleniogórski t.10, 1972 r.), który znajduje się tutaj: http://www.mazurski.pavlizm.pl/krm/files/Skalne_fantazje_przyrody.pdf    

     Artykuł przedstawia również historię badań i podaje stosowną bibliografię.

     Na omawianym przez nas terenie pomiędzy Bedlicą a Poślednimi Skałami średni kąt spadu terenu wynosi 12%., najwięcej pomiędzy Maszkarą i Rozdrożem nad Dromaderem – 13,2%. Jeżeli porównać to z Czarnym Grzbietem pod Śnieżką (32%), to jest to niewiele, ale Bażynowe Skały mają swoje stromizny na Węglarskim Uboczu (Poślednie Skały – Bobrzyce) i na Skałach Pośrednich (Bikorn – Foczka). Dodatkowo problemy stwarzają rumowiska i blokowiska skalne, oraz liczne bary i wykroty na Skałach Pośrednich. Zasadniczą trudnością dla turystyki pieszej jest ochrona Skał Pośrednich i Nagórnych przez Karkonoski Park Narodowy, co wymaga odpowiednich zezwoleń, oraz brak jakichkolwiek ścieżek na Skałach Pośrednich, gdyż Bażynowa Ścieżka i Stara Ściegna istnieją tylko hipotetycznie tj. na mapie. Park, jak dotychczas, nie jest zainteresowany ich odtworzeniem, a teren dziczeje w oczach. Kolejne zagrożenie stwarza przyroda a zwłaszcza zwierzęta. Autorzy zastanawiali się długo, czy jedną ze skał Pośrednich nie nazwać ‘Żmijową.’ Ostatecznie skończyło się na łagodnej nazwie Stołowa. Z tych powodów, najlepszą porą do wycieczek jest wczesna wiosna i późna jesień. Należy unikać tego latem.

     Nasza inwentaryzacja Bażynowych Skał, prowadzona w trudnym i dzikim terenie trwała ponad dwa lata. Jest to przestroga dla tych czytelników, którzy Bażynowe Skały chcą przejść w jeden dzień.



1. Poślednie Skały, 2. Wąchodne Skały, 3. Chyża, 4. Opoczysty Rej, 5. Bobrzyce, 6. Pałacyk, 7. Syzyfowy Kamień, 8. Arsenał, 9. Stągwie, 10. Pomnikowa, 11. Łacna, 12. Studzieńce, 13. Grobowiec Karkonosza, 14. Brzusiec, 15. Karkonoszowa Loża, 16. Bliźniaczki, 17. Baczliwa, 18. Dziekańskie Skały, 19. Nocny Kopczyk, 20. Zelniona, 21. Sienniki, 22. Macloszek, 23. Jeżyk, 24. Kwestura, 25. Rektorat, 26. Akademik, 27. Sągowa, 28. Zameczek, 29. Mądryniec, 30. Borsuk, 31. Dromader.
Wyk. K. Pik i M. Szczepański



     Skały Nadolne położone są na rozległym spłaszczeniu Hutniczego Grzbietu pomiędzy Rozdrożem nad Dromaderem (ok.1056m) a północną krawędzią Węglarskiego Ubocza (ok. 1015m). Pierwsze z nich: Poślednie Skały i Chyża, znajdują się poniżej tej krawędzi. Najniżej na zachodnim zboczu jest usytuowany Dromader i Macloszek, a na wschodniej stronie, najniższe położenie mają Stągwie i Studzieńce. Wyróżniliśmy ogółem 31 skałek i grup skalnych, różnej wielkości, z których cztery są największe: Dromader, Pałacyk, Nocny Kopczyk i Wąchodne Skały. Nadając nazwę skałom kierowaliśmy się w pierwszym rzędzie ich cechami topograficznymi: wygląd, kształt, barwa, położenie. Wielkość skały nie była cechą wyróżniającą, czego dowodem są dwie najmniejsze skałki: Jeżyk i Bliźniaczki. Chcieliśmy podkreślić, że Bażynowe Skały nie zamykają ‘skalnego tematu’ na Hutniczym Grzbiecie, co dotyczy szczególnie rejonu Skał Nagórnych. Chociaż są najliczniejsze, to pojedyńcze skały  znajdują się po wschodniej stronie grzbietu, a od jego zachodu, pominęliśmy małą grupę skalną pod Akademickimi Skałkami, w rejonie Stawiku.

 

 1. Poślednie Skały.

Najniżej położona grupa skalna, już na Węglarskim Uboczu, ok. 40 m  na wschód od Akademickiej Ścieżki i w takiej odległości na północ, od Wąchodnych Skał. Nazwa od leksemu pośledni, czyli ostatni, końcowy, tylni – również: późniejszy, lichy, gorszy. Mała grupa skalna jest najdalej na północ wysuniętą Bażynową Skałą. Kazanie na dzień Wszech Świętych (poł. XV w.). A eże ludzie koniecznej cyrekwie  to jest czasów najpośledniejszych, jako prorokował święty Paweł...



Poślednie Skały. Po lewej: widok skał od strony NW, po prawej: widok skał od strony SW



 2. Wąchodne Skały.

Stanisław Rospond w swoim ‘Słowniku etymologicznym miast i gmin PRL’ pod hasłem Wąchock wyprowadził wywód nazwy miejscowej od apelatywu wąchód, wąchoda, oznaczającego zwężenie doliny, lub ciasne przejście. Wprawdzie szybko okazało się, że nazwa Wąchocka pochodzi od imienia Wąchota, ale dzięki temu zyskaliśmy znakomity motyw topograficzny w nazewnictwie terenowym.. Wąchodne Skały położone na Węglarskim Uboczu po wschodniej stronie Akademickiej Ścieżki, składają się z dwóch części: dużego masywu skalnego i mniejszej blisko stojącej skały. Pomiędzy nimi wiedzie kilkudziesięciometrowe przejście – wąchód. Pierwsza tego typu nazwa w Sudetach!



Wąchodne Skały: po lewej od strony północnej, po prawej od strony wschodniej



 3. Chyża

Oryginalna skała przypominająca z frontu starą, krytą słomą chatkę z gankiem. Wieńczy od północy Opoczysty Rej i znajduje się u podnóża jego krawędzi  ok. 50 m na zachód od Akademickiej Ścieżki. Chyża to staropolska chata, buda, szopa (ESJP A.Bańkowskiego). Cyzjojan Płocki, pocz. XV w. Toć Lampert słyszy, Machej pisze w chyży; Stach, Więc, Mich, Jer. Cyzjojan (łac. Cisiojanus) to mnemotechniczny kalendarz wierszowany, szeroko rozpowszechniony w Europie w języku łacińskim, na wzór którego tworzono wersje w językach narodowych. Cytacja dotyczy miesiąca września.



Chyża: po lewej widok od wschodu, po prawej od NE



 4. Opoczysty Rej.

Długi ciąg bloków i odłamów skalnych, pomiędzy Nocnym Kopczykiem a krawędzią Węglarskiego Ubocza, którą wyznacza swoim północnym końcem. Opoczysty, czyli skalisty od opoka, skała. Maciej z Miechowa. Polskie Wypisanie Dwojej Krainy Świata. Kraków 1535 r. … w Iuhrze gory są niejakie, j lassy, wszakoż srzedniey wysokesci łacne ku przebyciu, kamienne y opocżiste a dobrze szirokie… Staropolski rej to szereg, rząd. Stąd: rej wodzić i wodzirej – prowadzący korowód taneczny. Jedyna, co do formy i kształtu skała wśród Bażynowych Skał.



Po lewej Opoczysty Rej oglądany od strony Nocnego Kopczyka (zachodnia strona grzbietu), po prawej Wąchodne Skały - wylot wąchodu od strony zachodniej



 5. Bobrzyce.    

Drugie po Wąchodnych Skałach, zgrupowanie skalne na powierszu Hutniczego Grzbietu od strony północnej. Skały znajdują się po wschodniej stronie Akademickiej Ścieżki. Kształtem przypominają dwa duże bobry tulące między sobą mniejsze bobrzątko. Klasyczny toponim o motywacji topograficznej. W TB używają nazwy: Nadzieja. 



Bobrzyce: widok od strony północnej



 6. Pałacyk       

Jedna z największych i najokazalszych Skał Nadolnych i jedyna, która posiadała nazwę niemiecką Schlösschen – pałacyk. Nazwa polska jest adaptacją leksykalną (kopią) nazwy niemieckiej, co zapewnia ciągłość historyczną. Położona na skraju wylesienia na NE od Chatki AKT, dzięki czemu znakomicie widziana z okolicznych miejscowości od strony wschodniej.



Pałacyk: od południa wygląda jak tył wielkiego słonia (po lewej). Reprezentacyjny widok jest od wschodu (po prawej)



 7. Syzyfowy Kamień. 

Ogromny, kilkutonowy blok skalny zaklinowany w rumowisku na krawędzi wschodniego zbocza Hutniczego Grzbietu, ok.60 m na NE od Pałacyku. Nazwa nawiązuje do mitologii greckiej. Warto jednak przypomnieć, że jeden ze stawów w pow. milickim nosi urzędową nazwę Próżna Robota (Prosna Robota Teich), co jak ulał pasuje do zajęcia wykonywanego przez Syzyfa w Hadesie.



Syzyfowy Kamień od NW



 8. Arsenał 

Nazwę zasugerowała monumentalna budowa tej skały. Od zachodu i południa przypomina ścianę betonowego bunkra. Skała leży poniżej krawędzi wschodniego zbocza Hutniczego Grzbietu na NE od Pałacyku ok. 80 m od niego.



Arsenał: po lewej widok od południa, po prawej od zachodu



 9. Stągwie.

Dwie skałki poniżej Pomnikowej o obłych kształtach ze ściętymi wierzchołkami do złudzenia przypominające duże beczki. Było tam ze sześć stągwi kamiennych, ustawionych dla oczyszczenia żydowskiego, mieszczących w sobie każda po dwa albo trzy wiadra. J 2,6. 



Stągwie: widok od zachodu


 

10. Pomnikowa.

Skała od południa wygląda jak nowoczesny pomnik z „połamanymi rękami i nogami”, stąd jej nazwa. Leży 40 m na południe od Arsenału, na tym samym zboczu poniżej jego krawędzi. A.Bańkowski podaje, że pomnik jest nowotworem od przymiotnika ‘pomny’. Szerzy się od XIX-1 w. jako przekład niemieckiego denkmal, wypierając wcześniejszy monument. Autor podaje, iż został zapożyczony przez Czechów z polskiego, czego nie potwierdza słownik J.Rejzeka (pomník,pomníček. Od pomníti).



Pomnikowa: widok od południa



11. Łacna. 

Staropolski ‘łacny’ to łatwy, dogodny, przystępny. Jan Kochanowski: Niosęć nowe melodyje, Dawidowe Psalmodyje, które na nowo wydany Psałterz Tobie przypisany są łacniuchno uczynione, prostakom nie zatrudnione. Taka jest właśnie ta skała, na którą może wejść nawet trzyletnie dziecko. Jej rozległe powiersze służy często członkom Towarzystwa Bażynowego jako miejsce do opalania, stąd oboczna nazwa TB: Patelnia. Jest to również znakomity i bezpieczny, punkt widokowy. Skała położona jest na krawędzi wschodniego zbocza grzbietu na południe i powyżej Pomnikowej.



Łacna: zachodnia strona, która leży na progu urwistego wschodniego zbocza grzbietu



12. Studzieńce

Skały położone na wschodnim zboczu Hutniczego Grzbietu na Pohuciu, poniżej chatkowej studni i w pobliżu Ścieżki do Chatki. Nazwa związana ze studnią, otworem w ziemi do wydobywania wody (pierwotnie źródełko). Podstawę stanowi pierwiastek *stud oznaczający zimno, ziąb Słowo zachodnio i wschodniosłowiańskie.



Studzieńce: widok od zachodu



13 Grobowiec Karkonosza.

W Karkonoszach Niemcy pozostawili kilka Grobów Karkonosza (Rübezahls Grab). Tylko w samej Szklarskiej Porębie są dwa. Jednak, nasz grobowiec jest polskim wynalazkiem w międzynarodowej kooperacji. Przy jego lokalizacji miał udział mnich buddyjski, który na początku lat dziewięćdziesiątych XX w. przebywał w Chatce AKT i wykuł na ścianie przy wejściu maskę Buddy. Niestety nie miał wprawy i wyszedł mu... Karkonosz! A.Bańkowski wyjaśnia, że grobowiec (kamień grobowy, nagrobek, grób murowany) jest uniwerbizacją zamiast grobowy kamień i wyparł wcześniejszy grobsztyn, grabsztyn, co z niemieckiego: grab-stein.



Grobowiec Karkonosza: po lewej widok od strony południowej, po prawej maska wykuta na ścianie przedsionka



14. Brzusiec.

Ogromny, pionowo ustawiony blok skalny, poniżej Karkonoszowej Loży, wybrzuszony w kierunku wschodnim. Stąd nazwa od brzust – wypukłość nogi, łydka, lub od brzuszec – opuszka palca.



Brzusiec: widok od strony NE



15. Karkonoszowa Loża.

Amfiteatralnie ułożone skały, zwrócone frontem na wschód i sprawiające wrażenie ogromnej loży, czyli wydzielonej części balkonu w teatrze. Karkonosz masonem nie był! Wyrastają w pobliżu Bliźniaczek. Nazwa złożona o charakterze mieszanym: loża jako człon utożsamiający  jest nazwą kulturową a Karkonosz /człon określający/ to antroponim, co piszemy z pewnym wahaniem, ponieważ Karkonosz przybierał ludzką postać, ale jednocześnie był wytworem ludzkiej wyobraźni. Jeżeli jednak Karkonosz jest antroponimem to jest to nazwisko sekundarne od toponimu Karkonosze. A.Bańkowski podaje, że loża najpierw oznaczała altanę ogrodową, frankońskie laubja a potem przez francuski loge i niemiecki laube weszła do polskiego.



Karkonoszowa Loża: widok od wschodu



16. Bliźniaczki.

Dwie małe i osamotnione skałki, oddzielone od siebie wąską szczeliną i sprawiające wrażenie przytulonych do siebie. Bliźniaczka od bliźnię. Współczesna forma bliźniak pochodzi z gwary mazowieckiej. Bliźniaczki sąsiadują od NE z Chatką AKT.



Bliźniaczki: po lewej widok od NW, po prawej widok od zachodu



17. Baczliwa.

 Skałka położona opodal Chatki AKT wyrasta tuż przy wschodniej stronie Akademickiej Ścieżki. Każda osoba idąca po Węglarskim Uboczu do chatki, musi przejść koło skały. Baczliwy to baczący, strzegący. Modlitewnik Olbrachta Gasztołda z 1528 r. Wysłuchaj, Panie, pokornych prośbę i modlitwę, którzy twoji słudzy modlą sie dzisia przed tobą, aby oczy były otworzony a uszy twe baczliwe na to miasto we dnie i w nocy.



Baczliwa: widok od strony południowej




18. Dziekańskie Skały.

Z pewnością nazwa związana jest z najwyższą częścią skały, przypominającą niedostępną postać. Nic nie poradzimy, że większości studiującym, dziekan nie kojarzy się najlepiej. Dziekana i jego zastępców (prodziekan) wybierają Rady Wydziałowe Uczelni.



Dziekańskie Skały: po lewej najwyższa część skał od strony zachodniej, po prawej koniec skał od strony południowej



19. Nocny Kopczyk.

Geneza tej nazwy została omówiona w tekście, którego adres podano na wstępie artykułu. Członkowie Towarzystwa Bażynowego nazywają skałę ‘Zimowym Klubem’, co związane jest z ceremoniałem przyjęcia do stowarzyszenia. Otoczenie tej potężnej skały zmieniło się w ciągu ostatnich 60 lat całkowicie i nie do poznania. Dlatego nazwa, dawniej zrozumiała, brzmi dzisiaj osobliwie.



Nocny Kopczyk: po lewej wnętrze (widok od SE), po prawej widok od SW



20. Zelniona.

Skały leżą pomiędzy Chatką AKT a Nocnym Kopczykiem. Składają się z kilku luźnych elementów                , z których najbliższy chatki jest największy i do złudzenia przypomina dwa sklejone bloki skalne. Stąd nazwa od leksemu lgnąć, dawniej: lnąć, co daje zelnioną, czyli zlepioną.



Zelniona: po lewej największa, południowa część ciągu skalnego (widok od wschodu), po prawej północna część skały (widok od wschodu)



21.Sienniki.

Nazwa skałki związana jest z historią chatki. W latach sześćdziesiątych XX w. spano w chatce na stryszku na własnym ekskluzywnym sienniku. W dzień należało narwać odpowiednią ilość trawy i wysuszyć na słońcu, na której następnie rozwijano namiot lub materac /bez powietrza!/. Na tym ‘sienniku’ spano w śpiworze. Skałka stoi w pobliżu chatki i przypomina wyglądem kilka opartych o siebie sienników, wystawionych na słońce.



Sienniki: po lewej widok od wschodu, po prawej widok od północy



22. Macloszek

Skałka posiada w przyziemiu sporą wnękę, stąd jej nazwa. Macloch to wnęka w skale, przenośnie: kryjówka. Macloszek jest  deminutywną formą nazwy, która wg. A.Bańkowskiego ma niemieckie pochodzenie: maus(e)-loch tj. mysia nora.



Macloszek: widok od wschodu



23. Jeżyk.

Deminutywna forma nazwy: Jeż (Erinaceus). Skałka usytuowana jest tuż przy chatce od południa. Najmniejsza ze wszystkich Skał Nadolnych, wysokości ok. jednego metra. Uderzająco naśladuje wyglądem jeża. Po co nazywać takie maleństwo? A czy widzieliście jeża wielkości Dromadera? Jeż jest ssakiem z rzędu owadożernych; żywi się owadami, ślimakami, płazami, ptasimi jajami, gadami i drobnymi ssakami. A.Bańkowski wyprowadza nazwę od *eghis – żmija nie dlatego, że jeż nocą poluje na węże, lecz z powodu podobieństwa kolców do małych węży.



Jeżyk: widok od wschodu



24. Kwestura.

Dział Finansowy każdej Uczelni, królestwo kwestora, dawniej: kwestarza. Kwestarz zajmował się żebraniem, czyli zbieraniem datków na utrzymanie Uczelni. Dzisiaj nie musi tego robić ponieważ w Ministerstwie żebrze Rektor, gdyż Uczelnia jest jednostką budżetową. Zresztą za wysokie progi na kwestorskie nogi. Oczywiście tak jest w Uczelniach państwowych, bo w prywatnych wszystko po staremu. Skałka posiada najbardziej wyrazisty element w postaci lady, co skojarzono z kantorkiem kwestora. Kwestura obok akademika i stołówki jest najbardziej znaną i pożądaną częścią Uczelni.



Kwestura: po lewej widok od SE z Akademickiej Ścieżki, po prawej widok od wschodu



25. Rektorat.

Biuro administracyjne Rektora. Česky etymologicky slovnik (Jiří Rejzek), informuje nas pod hasłem ‘rektor’: Kdo stojí v čele vysoké školy, czego nawet nie trzeba tłumaczyć. Rektor zagaja i zamyka, reprezentuje, dyscyplinuje, zleca, sygnuje i robi jeszcze wiele innych pożytecznych rzeczy dla Uczelni. Uczelnia bez rektora to jak rodzina bez ojca z tą tylko różnicą, iż ojcem zostaje się z własnego wyboru, natomiast rektora wybiera Kolegium Elektorów, którego członkowie są wybierani na wydziałach państwowej uczelni. Nie ulega wątpliwości, że skały musiały mieć odpowiedni wygląd. Wystarczy popatrzeć...



Rektorat: widok od NW



26. Akademik

Uniwerbizacja, zamiast Dom Akademicki.. Kto nie mieszkał w Akademiku, ten nie był prawdziwym studentem. Akademik to druga strona medalu o nazwie ‘Uczelnia’. Akademik jest homonimem, czyli leksemem o różnych znaczeniach referencyjnych: 1.uczony, 2. członek Akademii Nauk, 3. Dom Akademicki, 4. Student wyższej szkoły (uczelni). Tutaj w znaczeniu trzecim. Potężna i wysoka skała dobrze symbolizuje to pojęcie.



Akademik: po lewej widok od NE (dół skały), po prawej widok górnej części skały



27. Sągowa

Według słownika etymologicznego W.Borysia sąg to stos drzewa mający długość i wysokość jednego sążnia. Sągowa to skała przypominająca taki stos drzewa. Z kolei sążeń pochodzi od prasłowiańskiego *sęgti – sięgać, co wskazuje na miarę długości rozpostartych rąk, liczoną od końca palców jednej dłoni do końca palców drugiej dłoni.



Sągowa: po lewej widok od wschodu, po prawej widok od NE



28. Zameczek.

Spieszczenie od zamek, obronnej siedziby feudała (niem. Burglein). Najbardziej udana z Akademickich Skałek. Przypomina miniaturową kopię średniowiecznego zamku rycerskiego z międzymurzem i stołpem. Skałka jest bezustannie mylona z Pałacykiem nie tylko przez tych, którzy widzieli ją raz w życiu, ale także przez znanych autorów. Z solidarności nie wskazujemy na nikogo.
 



Zameczek: po lewej widok od wschodu, po prawej widok od zachodu



29. Mądryniec.

Mądryni to uczona baba. Tak podaje słownik A.Bańkowskiego i ewentualne protesty prosimy kierować pod tym adresem. Skałka jest ulubionym miejscem młodzieżowych biwaków płci obojga a z naszej strony jest to ukłon w stronę studentek, które kiedykolwiek tu były.
 



Mądryniec: po lewej widok od strony SE, po prawej widok od wschodu z Akademickiej Ścieżki



30. Borsuk.

Uderzające podobieństwo skałki do Borsuka (Meles meles). Nazwa zapożyczona z języków tureckich, gdzie oznaczała: szary. A.Bańkowski informuje, że przez ukraiński przeszła do polskiego i w XVIII w. wyparła staropolską nazwę zwierzęcia: jaźwiec. Zwierzę żeruje w nocy i słynie z pedantycznej czystości, co jest przyczyną częstego zajmowania nor borsuczych przez lisy, będące zwierzęcymi niechlujami. Skałka stoi po zachodniej stronie Akademickiej Ścieżki ok. 50 m na południe od Mądryńca.



Borsuk przy Akademickiej Ścieżce, pomiędzy Mądryńcem a Rozdrożem nad Dromaderem. Widok od południa



31. Dromader

Wielbłąd jednogarbny. Okoliczności powstania polskiej nazwy są zrelacjonowane pod adresem podanym na wstępie artykułu. Najstarsza polska nazwa na Skałach Nadolnych. Słownik A.Bańkowskiego wyjaśnia, że już Plutarch podawał grecką nazwę dromas kamelos tj. biegający wielbłąd, czyli szybszy od dwugarbnego. Przez niemiecki w formie dromedar /aż do XVIII w./ i staropolski dromedarz, weszła nazwa do współczesnej polszczyzny w postaci dromader. Najpiękniejsza i najwyższa ze Skał Nadolnych. Członkowie TB używają nazwy: Ślimak. Pod Dromaderem  realizowana jest nowa tradycja rozsypywania prochów zmarłych członków TB. Z tej okazji od strony zachodniej, mała kapliczka Towarzystwa Bażynowego.



Dromader: po lewej widok od wschodu, po prawej widok od SW, z Akademickiej Ścieżki



     Ponad czterdzieści lat temu, Akademicka Ścieżka przebiegała nieco inaczej na odcinku Chatka AKT – Dromader. Wychodziła ona z chatki po zachodniej stronie Akademickich Skałek i biegła do Dromadera po jego wschodniej stronie. Przedłużeniem tej ścieżki była Bażynowa Ścieżka prowadząca do Maszkary. Dorobkiem Towarzystwa Bażynowego są dojścia do chatki po stronie wschodniej Hutniczego Grzbietu: Ścieżka do Chatki i Ścieżka przez Pohucie. Obie wydeptano w latach osiemdziesiątych XX w., ale zarastają w takim tempie, że w pierwszą nie można juz trafić z Drogi Pohuckiej . Również Akademicka Ścieżka biegła w XX w. inaczej po Węglarskim Uboczu niż obecnie. Wspinała się z Drogi Pohuckiej  trasą odległą 50 – 60 m na zachód od aktualnej i dochodziła do niej przed Poślednimi Skałami. Obecny odcinek trasy wydeptany został, wzdłuż wytyczonego w latach siedemdziesiątych duktu, co w sumie przyczyniło się tylko do erozji zbocza, gdyż dukt potraktowano jako skrót do chatki.

     Dziewięć skałek (21 – 29): Macloszek, Sienniki, Jeżyk, Kwestura, Rektorat, Akademik, Sągowa, Zameczek i Mądryniec, znajdujących się w pobliżu Chatki AKT nosi nazwę : Akademickie Skałki.  Osiem z nich jest po południowej i zachodniej stronie chatki a tylko Sienniki od strony NW.

     Skały Nadolne można bez trudu obejść w czasie kilkugodzinnej wycieczki. Apelujemy jednak o rozsądek i nieudawanie taterników, zwłaszcza na Dromaderze. Musimy również wyjaśnić pojęcie powiersze użyte już w pierwszym zdaniu. Powiersze to powierzchnia, wierzchowina. Stary polski termin (w XV w. jako powirsze) funkcjonujący w języku potocznym do XVIII w. A.Bańkowski domaga się jego przywrócenia, co polecamy szczególnie geografom. Fatalna powierzchnia jest substantywizacją przymiotnika powierzchny tj. leżący ‘po wierzchu’. Termin utrwalili w XIX-2 w. matematycy, początkowo jako powierzchność, zamiast potocznego wierzch, a to z francuskiego superficie i niem. oberfläche.



Autorzy na koronie Pałacyku. Z lewej Jerzy K. Bieńkowski



     W treści artykułu wykorzystaliśmy również informacje Włodzimierza Bayera, jednego z najbardziej znanych ‘chatarów’ Chatki AKT. Dotyczyło to nazewnictwa klubowego TB, maski na Grobowcu Karkonosza, jak i lokalizacji części Skał Pośrednich.

Jerzy K. Bieńkowski
Krzysztof Pik

drukuj drukuj
« powrót
Dodano: 2011-06-24, godz. 20:52, Odwiedzin: 8857
Komentarze
Dodaj swój komentarz
Aby dodać komentarz musisz być zalogowany na stronie
0.0858769417