http://www.ksiegarnia.naszesudety.pl
Szanowni Państwo! Niniejsza strona to archiwum Serwisu NaszeSudety.pl... Po najnowsze informacje z Sudetów zapraszamy na www.naszesudety.pl
 
mapa serwisu  mapa serwisu
facebook

Polecamy

Sudeckie ABC » Pasma » Masyw Ślęży

Gogołów - dwór

     Stara wieś Gogołów leży u północno-zachodniego podnóża Wzgórz Kiełczyńskich, stanowiących część Masywu Ślęży.

     Bardzo stara nazwa miejscowości sięga 1193 r., kiedy to zapisano ją w formie Gogoleuo. Kolejne nazwy to m.in. Gogolou (1219), Gogolov (1259), Gogelowe (1327). Z przełomu 1666/1667 znany jest zapis Goglau, z 1743 r. Gogelau, a z 1 785 r. Goglau, nazwa obowiązująca do 1945 r. Po ostatniej wojnie miejscowość nazwano Gogolewo, a od 1947 r. obowiązuje obecna nazwa.

     W końcu XII w. wieś należała do kościoła Najświętszej Marii Panny na Piasku we Wrocławiu. Później, jako posiadłość rycerska, stanowiła własność Pece von Guglow (1358), Ulricha Schwoba (od 1393 r.), Nickela Friese (1474 r.). Trudno precyzyjnie podać, czyj był majątek w następnych latach. Można spotkać informacje, że około 1548 r. dobra rycerskie przejęła rodzina von Hohberg (Hoberg, Hochberg), która dzierżyła je z przerwą przez następne stulecia. Pierwszym właścicielem dóbr z tej rodziny miał być Joachim von Hohberg, syn Georga z Roztoki, wnuk Konrada I z Książa. Wymienia się również Balzera von Nimptsch, jako właściciela wsi w 1550 r., a jego syna Joachima z Burkatowa cztery lata później. Richard Weber (R. Weber, Schlesische Schloesser, Dresden [1909], Band I, s. 10) pisze, że Hohbergowie posiadali ją od 1553 r. Kolejni właściciele to Nikolaus von Zedlitz (1 584), Stenzel von Zedlitz u. Wilkau (1568), Friedrich von Zedlitz (1594), Dietrich von Niemitz (1619), wdowa po nim (1655), Hans Christoph von Hoberg (od 1663). Według Romana Sękowskiego (R. Sękowski, Herbarz szlachty śląskiej, Informator genealogiczno-heraldyczny, tom III H-K, Katowice 2003, s. 144) Gogołów znalazł się w rękach Hohbergów 23 września 1679 r. Właścicielami z tej rodziny w późniejszym okresie byli: Ernst Friedrich von Hoberg (1733), szambelan Hans Christoph von Hoberg auf Buchwald (1 785), szambelan Gottlob Hans Christoph von Hoberg (1827, 1840?), Erdmann baron von Hohberg-Buchwald (1872), kpt. Hans Erdmann von Hohberg, rycerz zakonu joannitów, członek związku szlachty niemieckiej (1894), 1 października 1909 r. właścicielem dworu i majątku został jego syn, także Hans Erdmann, podporucznik pułku huzarów Zietena w Rathenow. Ostatnim właścicielem z tej rodziny był Oswald.

     Po drugiej wojnie światowej dwór, zupełnie niezniszczony, przeznaczono na mieszkania czterech rodzin pracowników miejscowego Państwowego Gospodarstwa Rolnego. Ponieważ był źle użytkowany, już w początkach lat sześćdziesiątych uległ dewastacji, miał uszkodzony dach, stolarkę, instalacje, kamieniarkę, był zawilgocony. W 1982 r. miał miejsce pożar więźby dachowej. Obecnie jego stan zachowania nie napawa optymizmem. Dwór nadal niszczeje.

     W części południowej wsi znajduje się zachowany w dawnych granicach zespół dworski, składający się z dworu, folwarku oraz niewielkiego parku krajobrazowego. Założenie folwarczne znajdowało się po północnej i wschodniej stronie dworu, który od majdanu folwarcznego mógł być oddzielony fosą.

     Najstarsze dzieje budowli sięgają czasów książąt świdnickich, kiedy to według tradycji zbudowano w tym miejscu dwór myśliwski. Około 1538 r. na miejscu starego budynku postawiono murowany dwór renesansowy. Świadczy o tym nieistniejąca już tablica inskrypcyjna, umieszczona na elewacji frontowej, między oknami pierwszego piętra, pochodząca prawdopodobnie z wcześniejszej budowli, wtórnie wmurowana w elewację zachodnią. Jej tekst brzmiał następująco:

Der Engel sprach von Himmel Rundert: Bnimt mich doch ser Wunder, dass die Ley-te heite Bauen so feste und so/n doch drin-ne wonen freemde Ceeste, im Himmel; aber 'soilen się Engel sein, da kommen się schwer hinein. Anno 1538

     Zachował się natomiast w blendzie pierwszego piętra elewacji zachodniej herb rodziny von Nimptsch z inicjałami i datą: B 1538 N [Balzer 1538 Nimptsch]. Jak wyglądał ten pierwszy renesansowy dwór - trudno powiedzieć. Zapewne był dwukondygnacyjny, być może dwuskrzydłowy, z wejściem od strony wewnętrznego dziedzińca, otoczony fosą z wodą. W 1592 r. dokonano jego istotnej rozbudowy, czego dowodzić miała zniszczona już tablica nad trzema oknami zachodniej elewacji, z tekstem:

Verbum dei in aeternum honor[em] so-lusAnno 1592
[Słowo Boże zawsze jedyną nagrodą roku 1592]

     Z tego też czasu pochodzi rozbudowana fasada frontowa. Budynek z końca XVI w. był murowany, dwukondygnacyjny. W XVI w. wykonano także sgraffita. Podczas wojny trzydziestoletniej dwór był mocno ostrzelany, o czym świadczyły ślady kuł armatnich, widoczne jeszcze na początku XIX stulecia. Gruntownie został zmodernizowany w pierwszej ćwierci XVIII w.

     Dwór zbudowano z cegły i kamienia łamanego jako dwukondygnacyjny, na planie zbliżonym do kwadratu, z dobudówką w części północno-wschodniej. Główny korpus nakryty jest czterospadowym dachem łamanym, pokrytym dachówką. Jego kubatura wynosi 6090 m3, powierzchnia zabudowy 333 m2, a zawiera w sobie ponad 20 pomieszczeń mieszkalnych oraz siedem służących innym celom. Dzisiejszy wygląd budynkowi nadała gruntowna przebudowa w 1894 r., w wyniku której wnętrza zostały nie tylko odnowione, ale w dużym stopniu przebudowane, zatraciły więc swój pierwotny, renesansowy układ. Wtedy to w późnobarokowy dach łamany wbudowano eklektyczny, dwukondygnacyjny szczyt, dzielony pilastrami. W jego pierwszej kondygnacji znalazły się trzy okna zakończone półkoliście, a wyżej okrągła tarcza zegarowa, teraz przerdzewiała.

     Na pierwszym piętrze elewacji frontowej umieszczono neorenesansowy balkon z kamienną balustradą tralkową i wazonami w narożach. Dobudowano także wejściowy ganek z trzema oknami od frontu: dwoma bocznymi zakończonymi półkoliście i środkowym prostokątnym, pod którym znajduje się niewielka tablica kamienna z baronowską koroną, pod nią inicjały H.E.H. (Hans Erdmann Hohberg), a jeszcze niżej data 1872. W bocznych ścianach były duże drzwi jednoskrzydłowe, do których prowadziły z dwóch stron jednobiegowe schody, flankowane wysokimi latarniami. Ganek dzielony jest pilastrami, zwieńczony sterczynami, a pośrodku naczółkiem z łukiem odcinkowym, w którym znajduje się kartusz z herbem rodziny von Hohberg. W przyziemiu ganku jest także wejście do piwnic. Od strony stawu stanęła przybudówka z wykuszem i dużą salą, służącą dawniej celom gastronomicznym. Dwór pozbawiony został także wcześniejszej dekoracji elewacji, natomiast pozostawiono sgraffita na ścianach obwodowych, do dziś częściowo zachowane. Na osiach elewacji umieszczono ozdobne szczyty w połaci dachu.

     Na jednej ze ścian znajdowała się kolejna kamienna tablica, przedstawiająca herb rodzin von Hochberg i von Luttwitz oraz inskrypcję:

G. v. H. u. B. 1827
[Gottlob von Hohberg und Buchwald 1827]

     Informowała o nowym właścicielu majątku, Gottlobie Hansie Christophie, który ożenił się z Henriette Charlotte Euphrosine z domu von Luttwitz. Data być może informuje o przejęciu w posiadanie majątku.

     Na parterze po lewej stronie znajduje się duża sala balowa z pięcioma dużymi oknami, przykryta płaskim stropem. Na tej samej kondygnacji jest także kilka sal sklepionych kolebkowo.

     Po drugiej stronie drogi w drugiej połowie XIX w. (na wschód od dworu) usytuowano niewielki park o powierzchni 1,2 ha, odgrodzony kamiennym murem od drogi. Znajduje się w nim zaniedbany staw rybny, będący głównym elementem założenia parkowego. Z dawnej łąki zrobiono widokową polanę. Tutejszy park przeznaczony był nie tylko dla właściciela dworu, ale także dla miejscowej ludności, czemu służyła także wspomniana już gastronomiczna przybudówka, pełniąca funkcję sali balowej.


Tekst i zdjęcia:
[Romuald M. Łuczyński – Sudety]
drukuj drukuj
« powrót
Dodano: 2008-12-13, godz. 15:59, Odwiedzin: 4793
Komentarze
Dodaj swój komentarz
Aby dodać komentarz musisz być zalogowany na stronie
0.1111469269