http://www.alpenski.pl
Szanowni Państwo! Niniejsza strona to archiwum Serwisu NaszeSudety.pl... Po najnowsze informacje z Sudetów zapraszamy na www.naszesudety.pl
 
mapa serwisu  mapa serwisu
facebook

Polecamy

Sudeckie ABC » Pasma » Góry Orlickie

Žamberk

    Miasto (6200 mieszkańców) założone zostało w XIII w. przez ród Drslaviców, w miejscu byłej słowiańskiej osady. Wymieniane było w 1332 r. jako Senftenberch („przy łagodnym wzgórzu”), a w kolejnym dokumencie (z 1365 r.) jako Zamberch. Składało się wówczas z dwóch części: jednej należącej do zamku Žampach oraz drugiej – do zamku Litice. Część liticka od 1371 r. pozostawała w rękach panów z Kunštátu i Poděbrad, których nasłynniejszy przedstawiciel, Jerzy, w 1458 r. został królem Czech. Część žampašską w 1568 zyskał Karol Žampach, który założył tu staw, olejarnię, papiernię i kuźnice. Nad stawem zbudował dwie wieże wodne, z których do dziś zachowała się jedna, do niedawna zaopatrująca w wodę žamberski zamek. Jako swą siedzibę Karol zbudował tzw. Karlovský dům. W 1575 sprzedał swą część majątku właścicielowi części litickiej, Mikołajowi z Bubna i na Liticach, który na wysokim brzegu Dzikiej Orlicy zbudował renesansowy zamek (wymieniany w 1600 r.). W 1643 r. miasto, wraz z zamkiem, spalili i częściowo zburzyli Szwedzi. W 1658 zarząd nad majątkiem przejął Franciszek Adam z Bubna, który przeniósł centrum dóbr z Litic do Žamberka. Przebudował zamek w stylu barokowym i założył przy nim ogród w stylu francuskim. Jego następcy mocno zaniedbali majątek i w 1809 r. sprzedali zadłużone dobra hrabiemu Veriandowi Alfredowi Windischgrätzowi, który po przebudowaniu zamku w stylu klasycystycznym, w 1815 sprzedał dobra hamburskiemu kupcowi irlandzkiego pochodzenia Johnowi Parishowi. Nowy właściciel, otrzymawszy szlachectwo, przyjął predykat von Seftenberg. Parish przeprowadził drobne remonty zamku i skupił się na rozszerzeniu i upiększeniu parku zamkowego (powstałego w miejscu rozebranych fortyfikacji). W jego wschodniej części kazał zbudować empirowy pawilon o wyglądzie zamku antycznego oraz fontannę z zegarem słonecznym. Jako że fascynował się astronomią, w 1844 założył tu obserwatorium (zburzone później przez bratanka, Jerzego) dla duńskiego astronoma Teodora Brorsena, który pracując tu odkrył kilka komet. Ostatnich poważniejszych przeróbek dokonał na pocz. XX w. Oskar Parish w duchu secesji. Jego ród mieszkał tu do 1948 r, potem zamek zaadoptowano na potrzeby szkoły zawodowej oraz zakładów winiarskich.

   Zamek
oddziela od miasta barokowa brama z herbem Bubnów i posągiem św. Floriana. Dziedziniec wejściowy otaczają budynki gospodarcze, mieszczące dziś zakłady winiarskie. Sam zamek posiada klasycystyczną fasadę z 1810 r. Lewe skrzydło mieści kaplicę zamkową Wniebowzięcia NMP z 1691 r., później barokizowaną. Na sklepieniach widnieją freski przedstawiające patronów Czech. Kaplica posiada barokowe wyposażenie z 1691 r. W głównym ołtarzu umieszczono gotycką figurkę Madonny z I poł. XV w.

   Na wewnętrznym dziedzińcu zamku dostrzec można portale z herbami Bubnów, Windischgrätzów i Parishów.

   Za zamkiem rozpościera się rozległy park angielski z fontanną z marmurowym zegarem słonecznym, przechodzący w dawniej ogrodzony leśny teren łowiecki (po czesku: oborę). Park założono po 1810 w miejscu ogrodu francuskiego nawiązującego do ogrodu klasztornego tzw. augustianów trzewiczkowych, których klasztor, stojący tu w latach 1350-1421, zniszczyli husyci. Park posiada wiele egzotycznych gatunków drzew.

   Leżący poniżej zamku žamberski rynek otaczają przeważnie klasycystyczne lub empirowe domy zbudowane ok. 1800 r. Północno-wschodni narożnik zajmuje klasycystyczny ratusz z 1815, z późniejszymi przeróbkami. Na fasadzie widnieje herb miasta, przedstawiający umieszczonego w złotym polu dzika na zielonej trawie, z orłem uczepionym jego grzbietu. Najstarszy herb nadany w XV w. przez Henryka Starszego ziębickiego (Podiebradowicza) przedstawiał tzw. orlicę ziębicką. Dzisiejszy kształt nadał mu po 1575 r. Mikołaj z Bubna. Legenda herbowa interpretuje go następująco: pewnego razu pani z tutejszego zamku ujrzała z okna dzika, który wybiegł z lasu i w tym samym momencie usiadł mu na grzbiecie orzeł.

   Pośrodku rynku stoi barokowa kolumna maryjna z 1700 r., wzniesiona jako dziękczynienie za uchronienie miasta od zarazy. W niszach cokołu stoją figury świętych Anny, Antoniego, Rocha i Feliksa. Figury na filarach między niszami przedstawiają świętych Wawrzyńca, Floriana i Jana Nepomucena. W pobliżu znajduje się empirowa fontanna zwieńczona brązową grupa centaura i nimfy (dzieło miejscowego rzeźbiarza, Franciszka Rousa z 1934 r.)

   Poniżej rynku, na lewym brzegu Dzikiej Orlicy (od mostu w dół rzeki) stały niegdyś parterowe domki związane z działalnością braci czeskich: dawny dom modlitw, kuźnia i farbiarnia bracka. O tej tradycji przypomina dziś pamiątkowa tablica. Po drugiej stronie mostu, w widłach Dzikiej Orlicy i Mlýnskiego potoku, stoi dawna synagoga z 1666 r., przebudowana po 1945 r. na kościół husycki.

   Na południowy zachód od rynku wznosi się dwuwieżowa bryła kościoła św. Wacława. Pierwotna świątynia, wzmiankowana w 1335 r. została zburzona, a jej miejscu chrudimski architekt Donat Teodor Morazzi zbudował w l. 1729 – 38 obecny, barokowy kościół. Wystrój malarski jest dziełem Fr. Klosego (1893-95), a dekoracja figuralna – S. Ottmara. W ołtarzu głównym widnieje obraz „Śmierć św. Wacława” – dzieło Francesco Trevisanniego z 1741 r. Po bokach stoją cenne barokowe figury świętych Wojciecha i Prokopa. Nad chórem umieszczono herby właścicieli dóbr, a nad wejściem do zakrystii – obraz św. Wacława malowany na cynie. Na prawym bocznym ołtarzu, znajdziemy obraz św. Antoniego Padewskiego autorstwa Piotra Brandla z 1730 r. Cynowa renesansowa chrzcielnica pochodzi z 1522. Wieże, o wysokości 72 m, w 2000 r. otrzymały dwa nowe dzwony (stare uległy zniszczeniu podczas pożaru w 1859). Jeden zakupiono za pieniądze zebrane przez mieszkańców, drugi pochodzi od następcy dawnych właścicieli miasta, Johna Parisha.

   Przy prowadzącej w stronę Helvíkovic ulicy Československé armady, w domu nr 427 mieści się Muzeum Miejskie. Empirowy budynek zbudowano w 1845 r. nakładem Johna Parisha jako tzw. Szpital Katarzyny – przytułek dla starych i chorych pracowników majątku, nazwany tak od imienia jego niewidomej żony. Muzeum mieści ekspozycję dotyczącą historii miasta, słynnych rodaków, miejscowej tradycji artystycznej i rzemieślniczej. Znajduje się tu też tzw. ruchoma szopka Jedlička.

   Muzeum stoi u podnóża dominującego nad miastem Kapelskiego vrchu (468 m). W 1682 r. zbudowano na nim Kaplicę na Rozárce, poświęconą świętym: Rozalii, Rochowi, Sebastianowi, Marcinowi i Mikołajowi. Obok kaplicy w 1930 r. wzniesiono wieżę widokową. Na północnym zboczu wzgórza (nieopodal muzeum) znajduje się cmentarz żydowski założony na początku XVIII wieku, rozszerzony w 1932 r.

   Na północnym skraju miasta, w rozległym parku przy ulicy Za Kopečkem, znajduje się Albertinum, szpital i sanatorium chorób płuc. Lecznicę założono na terenie posiadłości zakupionej od spadkobierców žamberskiego rodaka dra Edwarda Alberta (1841 – 1900), wiedeńskiego profesora chirurgii, autora wielu podręczników, uważanego za założyciela czeskiej chirurgiii.

   Najsłynniejszym mieszkańcem miasta był niewątpliwie urodzony tu Prokop Diviš (1696 – 1765), proboszcz w Příměticach k. Znojma,. Studiował w Ołomuńcu i Salzburgu. Stworzył własne laboratorium, w którym badał właściwości elektryczności. W 1754 r. postawił w ogrodzie piorunochron – wysoką tyczkę z 4 poziomymi ramionami, na których umieścił 14 żelaznych skrzynek. Poszukiwał również sposobów wykorzystania elektryczności do celów leczniczych. Przypomina go tablica pamiątkowa na rodzinnym domu na lewym brzegu Dzikiej Orlicy naprzeciwko Helvíkovic.
drukuj drukuj
« powrót
Dodano: 2005-04-18, godz. 20:43, Odwiedzin: 4919
Komentarze
Henryk Kucharczyk 2007-09-16 22:48
Opis opisem. Nie byłem i nie będę. Gdzie sa zdjecia??? Tekst nie zastąpi widoków. Może opis powstał bardzo dawno, gdy nie było "cyfrówek"? Najbardziej podoba mi się ten kod, który muszę wpisać w ramkę. Sprawdzacie moją trzeźwość?
Dodaj swój komentarz
Aby dodać komentarz musisz być zalogowany na stronie
0.1165189743